Dalili za tezi dume huanza kwenye mkojo, si kwenye maumivu. Kuamka usiku, mtiririko unaokatika, kuhitaji kusukuma na hisia ya kibofu kutotoka kabisa — hizi nne huonekana miaka kadhaa kabla ya maumivu yoyote. Maumivu ya nyonga na kupungua kwa nguvu huja baadaye.
Sababu ni rahisi: mrija wa mkojo hupita katikati ya tezi dume. Tezi inapokua, mrija hubanwa. Kila dalili hapa chini ni matokeo ya mbano huo.
Kuamka mara mbili au zaidi. Hii karibu daima ndiyo dalili ya kwanza kabisa.
Unaanza, unasimama, unaanza tena. Mtiririko si mmoja tena.
Unasimama sekunde kadhaa kabla mkojo haujaanza kutoka.
Umemaliza lakini kibofu bado kinahisi kizito. Baada ya dakika chache unarudi tena.
Matone yanayochafua nguo baada ya kuondoka chooni.
Mwasho ndani ya mrija, hasa asubuhi.
Maumivu ya kubana yanayodumu, si makali lakini hayaondoki.
Hasa jioni baada ya kukaa muda mrefu.
Nguvu za asubuhi hupungua; hamu ya tendo la ndoa inashuka bila sababu nyingine.
Hesabu ni ngapi kati ya tisa zilizo hapo juu unazoziona angalau mara tatu kwa wiki.
Hatua ya mwanzo. Rekebisha maji, punguza pombe jioni, ongeza kutembea. Fuatilia kila mwezi.
Mrija tayari umebanwa. Hapa ndipo kozi ya kirutubisho pamoja na mabadiliko ya lishe hufanya tofauti kubwa zaidi.
Anza kozi na wakati huo huo panga uchunguzi wa PSA. Kwa kiwango hiki ni muhimu kujua kama ni BPH pekee.
Si kila mtu anayekojoa mara kwa mara ana tezi dume kubwa. Hali nne zingine hutoa dalili zinazofanana, na zinatibiwa kwa njia tofauti kabisa:
| Hali | Inatofautianaje |
|---|---|
| Maambukizi ya njia ya mkojo | Huanza ghafla, mkojo huwaka sana, mara nyingi na homa. Huhitaji dawa za kuua bakteria, si kirutubisho. |
| Kisukari | Kiu kikubwa, mkojo mwingi mchana na usiku, kupungua uzito. Kipimo cha sukari kwenye damu hutofautisha ndani ya dakika chache. |
| Prostatitis | Maumivu makali ya nyonga na kuwaka, huanza haraka na huwapata hata wanaume wa miaka 25–40. Mara nyingi husababishwa na bakteria. |
| Matatizo ya figo au kibofu | Uvimbe wa miguu, mkojo wenye rangi isiyo ya kawaida, maumivu ya kiuno pande zote mbili. |
Kwa hiyo kipimo cha PSA na uchunguzi wa daktari havipo kwa ajili ya kutisha — vipo ili ujue unashughulikia hali gani kabla ya kuanza chochote.
Nenda hospitali siku hiyo hiyo kama unaona damu kwenye mkojo au shahawa, kama umeshindwa kukojoa kabisa, kama una homa kali pamoja na maumivu ya nyonga, au kama unapungua uzito bila sababu. Hizi si dalili za kawaida za BPH na zinahitaji uchunguzi.
Ukishatambua dalili zako, swali linalofuata ni chaguzi zipi zipo. Tumeziorodhesha zote — mabadiliko ya lishe, dawa za hospitali, upasuaji na virutubisho — kwenye ukurasa wa dawa ya tezi dume Tanzania. Kama unataka kuelewa kwanza kwa nini tezi dume hukua, soma tezi dume ni nini.
ProstAid inalenga uvimbe unaobana mrija wa mkojo. Andika jina na namba ya simu — mshauri atakupigia ndani ya dakika 20.
Angalia mkojo. Kuamka mara mbili au zaidi usiku, mtiririko unaokatika, kuhitaji kusukuma, na hisia ya kibofu kutotoka kabisa — hizi nne kwa pamoja ni ishara ya kwanza kabisa. Zinaanza kabla ya maumivu yoyote.
Ndiyo, ndiyo dalili inayoonekana kwanza kwa wanaume wengi. Jina lake la kitabibu ni nocturia. Kuamka mara moja usiku kunaweza kuwa kawaida; mara mbili au zaidi mara kwa mara si kawaida kwa mwanaume mwenye afya.
Mara nyingi kati ya miaka 45 na 55. Zinaanza kwa upole kiasi kwamba wanaume wengi huzizoea na kubadilisha maisha yao badala ya kuzishughulikia — hupunguza maji jioni, hukaa karibu na choo, huacha safari ndefu.
Damu kwenye mkojo au shahawa, kushindwa kabisa kukojoa, homa kali pamoja na maumivu ya nyonga, au kupungua uzito bila sababu. Hizi hazishughulikiwi na kirutubisho — nenda hospitali siku hiyo hiyo.
Hapana. Ukuaji wa tezi dume unaotokana na umri hauendi nyuma wenyewe. Kinachoweza kupungua ni uvimbe unaozunguka tishu — na hapo ndipo lishe, mtindo wa maisha na virutubisho vinapofanya kazi.
